Erteleme (Prokrastinasyon) Nedir? Neden Erteleriz?

Erteleme (Prokrastinasyon) Nedir?

Erteleme, yapılması gereken bir işi bilinçli olarak geciktirme ya da son ana bırakma eğilimidir. Bu durum çoğu zaman “tembellik” olarak yorumlansa da, psikolojik açıdan erteleme duygularla baş etme biçimi olarak değerlendirilir.

Kişi yapılacak işi bildiği hâlde başlamakta zorlanır; bu zorluk genellikle isteksizlikten değil, içsel bir dirençten kaynaklanır.

Erteleme ile Tembellik Aynı Şey midir?

Hayır.
Tembellikte genel bir isteksizlik söz konusuyken, ertelemede kişi işi önemser fakat başlamakta zorlanır. Erteleme, çoğu zaman kaygı, mükemmeliyetçilik ve başarısızlık korkusuyla ilişkilidir.

Bu nedenle erteleme, motivasyon eksikliğinden çok duygusal yüklenme ile bağlantılıdır.

Neden Erteleriz? Ertelemenin Psikolojik Nedenleri

Başarısızlık ve Hata Yapma Korkusu

“Yeterince iyi olmazsa?” düşüncesi, kişinin işe başlamasını zorlaştırır. Başlamamak, kısa vadede kaygıyı azaltır; bu da ertelemeyi pekiştirir.

Mükemmeliyetçilik

Her şeyin kusursuz olması gerektiği inancı, işi gözde büyütür. Bu büyütme, başlangıcı zorlaştırır.

Duygusal Yük ve Kaygı

Yapılacak iş, yoğun stres ya da olumsuz duygularla ilişkilendiriliyorsa, zihin bu duygulardan kaçınmak için ertelemeyi seçebilir.

Düşük Öz Değer

“Kendime güvenmiyorum” ya da “nasıl olsa yapamayacağım” düşünceleri, ertelemenin altında yatan önemli etkenlerdendir.

Ertelemenin Kısa ve Uzun Vadeli Etkileri

Erteleme kısa vadede rahatlama sağlasa da, uzun vadede şu sonuçlara yol açabilir:

• Suçluluk ve pişmanlık
• Kaygı düzeyinde artış
• Zaman baskısı altında düşük performans
• Kendine yönelik sert iç eleştiri

Bu döngü tekrarlandıkça, erteleme alışkanlığı güçlenir.

Erteleme Alışkanlığı Nasıl Sürer?

Erteleme, beynin ödül sistemini devreye sokar. Zorlayıcı bir işi ertelediğinizde, kısa süreli bir rahatlama yaşarsınız. Bu rahatlama, davranışın tekrar edilmesine zemin hazırlar. Ancak iş ortadan kalkmadığı için stres daha da artar.

Erteleme ile Başa Çıkma Yolları

• İşi Değil, Başlangıcı Küçültmek

Amaç tüm işi bitirmek değil; başlamak olmalıdır. Küçük adımlar, duygusal yükü azaltır.

• Duyguyu Tanımak

“Bu işi neden erteliyorum?” sorusu yerine, “Bu iş bende hangi duyguyu uyandırıyor?” sorusu daha işlevseldir.

• Psikoterapi Desteği

Psikoterapi, ertelemenin altında yatan kaygı, mükemmeliyetçilik ve öz değer sorunlarını ele alır. Danışan, kendisiyle daha gerçekçi ve destekleyici bir ilişki kurmayı öğrenir.

Mini Egzersiz: “5 Dakika Kuralı”

Ertelediğiniz bir işi seçin ve kendinize şunu söyleyin:

“Sadece 5 dakika yapacağım.”

Süre dolduğunda bırakabilirsiniz.
Amaç: Başlangıç direncini azaltmak.

Terapi Süreci Erteleme ile Nasıl Çalışır?

Terapi, ertelemenin “neden yapılmadığını” değil; neden zor geldiğini anlamaya odaklanır. Danışan, performans baskısını ve kendine yönelik beklentilerini fark ettikçe, erteleme davranışı yerini daha esnek bir tutuma bırakır.

Bu süreç, yalnızca işi yapmayı değil; kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi de dönüştürür. Daha özşefkatli bir yaklaşım bu durumun önüne geçmemizi sağlar.

Erteleme Bir Karakter Özelliği Değil, Bir Sinyaldir

Erteleme, çoğu zaman kişinin yetersizliğini değil; zorlandığını gösterir. Bu sinyali bastırmak yerine anlamlandırmak, psikolojik iyilik halini güçlendirir.

Başlamak çoğu zaman bitirmenin yarısıdır.

Akademik ve Uzman Referansları

• Steel, P. (2007). The Nature of Procrastination
• Ferrari, J. R. (2010). Still Procrastinating?
• Sirois, F. M. (2014). Procrastination and Stress
• American Psychological Association (APA). Procrastination and Mental Health